Khoảng cách giữa khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính và năng lực quản lý tiền đặt ra yêu cầu về giáo dục tài chính, không chỉ với người trẻ mà cả trong gia đình và nhà trường. Một Thế Giới trò chuyện với ông Lâm Minh Chánh- nhà sáng lập và Chủ tịch BizUni, về những thói quen tiền bạc của người trẻ, và lý do ông triển khai chương trình CFEI® – Chuyên gia Giáo dục Tài chính được Hội đồng Giáo dục Tài chính Hoa Kỳ (NFEC) chứng nhận – tại Việt Nam.
- Thưa ông, đâu là khoảng trống lớn nhất trong hiểu biết tài chính của người trẻ hiện nay?
Ông Lâm Minh Chánh: Theo tôi, các bạn trẻ hiện nay không thiếu thông tin tài chính, mà thiếu kiến thức có hệ thống và khả năng vận dụng vào hoàn cảnh của chính mình.
Ông Lâm Minh Chánh, Nhà sáng lập và Chủ tịch BizUni, người đã hoàn thành CFEI®, được NFEC vinh danh Chuyên gia Giáo dục Tài chính quốc tế của năm 2026. Một bạn trẻ có thể thuộc tên hàng chục mã cổ phiếu, nói vanh vách về tiền số, nhưng hỏi mỗi tháng chi bao nhiêu, tiết kiệm được bao nhiêu, đang vay với lãi suất thực tế bao nhiêu, thì nhiều khi không trả lời được. Có người thu nhập 25 triệu đồng mỗi tháng nhưng dùng thẻ tín dụng thiếu kỷ luật rồi sa vào nợ nần. Có người đem cả tiền dự phòng đi đầu tư rủi ro.
Những sai lầm ấy thường không lộ ra ngay, nhưng có thể ảnh hưởng đến tài chính gia đình trong nhiều năm.
- Giá nhà tăng nhanh hơn lương. Theo ông, tiết kiệm và đầu tư dài hạn có còn thực tế với người trẻ?
Ông Lâm Minh Chánh: Tôi hiểu sự hoài nghi đó. Giá nhà, chi phí nuôi con, chăm sóc cha mẹ đều là áp lực thật. Nhưng nguyên tắc tài chính không sai, chỉ là nhiều người áp dụng muộn hoặc kỳ vọng chưa hợp lý. Với thu nhập 10–20 triệu đồng mỗi tháng, mua nhà trong 5 năm là khó; nhưng kỷ luật tích lũy và đầu tư đều đặn trong 10 năm có thể tạo ra khoản trả trước đầu tiên.
Tôi gói lại trong ba việc: kiếm nhiều hơn mức tiêu, để dành ngay khi nhận lương, và đầu tư đều đặn khoản để dành ấy. Với người mới, sau khi có quỹ dự phòng, có thể tham khảo khung phân bổ: khoảng 10–20% gửi ngân hàng để giữ thanh khoản, 10–20% vàng để phòng rủi ro, phần còn lại 60–70% vào chứng chỉ quỹ cổ phiếu cho mục tiêu dài hạn. Tỷ lệ cụ thể tùy hoàn cảnh và mức chịu rủi ro của mỗi người.
Đừng chờ hoàn cảnh thay đổi rồi mới bắt đầu. Hãy dồn sức vào những điều mình kiểm soát được: nâng năng lực để tăng thu nhập, bớt chi tiêu không cần thiết, đầu tư đều đặn. Lợi thế lớn nhất của người trẻ là thời gian, và lãi kép không chờ ai.
- Nhiều người trẻ tìm đến tiền số, vàng trên sàn, forex với hy vọng đổi đời nhanh. Ông cảnh báo điều gì?
Ông Lâm Minh Chánh: Mua bán ngắn hạn là sân chơi của dân chuyên nghiệp. Người mới thường thua vì tâm lý: lời chút đã vội chốt, lỗ thì cố giữ, cộng thêm đòn bẩy thì thiệt hại tăng rất nhanh. Đáng sợ hơn là các mô hình lừa đảo khoác áo đầu tư, lấy tiền người sau trả người trước rồi biến mất.
Lễ ký kết hợp tác giữa BizUni và Hội đồng Giáo dục Tài chính Hoa Kỳ (NFEC) để triển khai chương trình CFEI® tại Việt Nam. Phép thử của tôi rất đơn giản: nếu không giải thích được mình bỏ tiền vào đâu, vì sao, và chịu lỗ tối đa bao nhiêu, thì đó không còn là đầu tư. Lời hứa lợi nhuận càng cao, càng dễ, càng nhanh thì càng phải nghi ngờ. Không có kênh nào vừa lãi cao, vừa an toàn, vừa rút ra lúc nào cũng được; ai hứa đủ cả ba thì nên tránh xa.
Mạng xã hội cũng khiến nhiều bạn thấy mình tụt hậu, rồi tiêu tiền hoặc đầu tư theo cảm xúc. Hãy so mình với chính mình của năm ngoái, đừng so với người lạ trên mạng.
- Vì sao giáo dục tài chính cá nhân lại quan trọng đối với các bạn trẻ, thưa ông?
Ông Lâm Minh Chánh: Theo tôi, giáo dục tài chính cá nhân rất quan trọng, bởi ai rồi cũng phải sử dụng tiền, quản lý thu nhập, chi tiêu và đưa ra những quyết định liên quan đến tài chính trong suốt cuộc đời. Thế nhưng, tài chính cá nhân chưa được giảng dạy chính thức, phổ biến như một môn học trong nhà trường. Trong khi đó, nhiều bậc cha mẹ bận rộn, ít có thời gian hoặc chưa có đủ kiến thức để hướng dẫn con một cách bài bản.
Nếu không được học đúng từ sớm, các em vẫn sẽ học về tiền, nhưng chủ yếu học từ những gì quan sát được xung quanh, từ bạn bè, mạng xã hội và những va vấp của chính mình. Học như vậy thì có phần may rủi: gặp điều đúng thì tốt, nhưng nếu tiếp nhận những quan niệm sai về tiền bạc, tiêu xài hay đầu tư, các em có thể phải trả giá bằng những sai lầm đáng tiếc.
Vì vậy, tôi nghĩ nên cho trẻ làm quen với đồng tiền từ nhỏ, hiểu tiền từ đâu mà có, phân biệt điều cần với điều muốn và biết sử dụng tiền hợp lý. Đến tuổi thiếu niên, các em nên được học về lập kế hoạch chi tiêu, tiết kiệm, đặt mục tiêu tài chính, hiểu giá trị của lao động và cảnh giác với những lời mời gọi kiếm tiền dễ dàng. Khi bước vào tuổi thanh niên, đi học đại học hoặc bắt đầu đi làm, các bạn cần hiểu thêm về quản lý thu nhập, quỹ dự phòng, lãi suất, vay nợ, thẻ tín dụng, bảo hiểm, đầu tư và rủi ro.
Một lớp học trực tiếp của Học viện BizUni, đơn vị triển khai chương trình CFEI® tại Việt Nam. - Được biết, ông vừa có Học viện BizUni dạy tài chính, đầu tư, vừa phổ biến tài chính cá nhân trên mạng xã hội cho cộng đồng. Vì sao ông vẫn tiếp tục học CFEI® và triển khai chương trình này tại Việt Nam?
Ông Lâm Minh Chánh: Vì càng giảng dạy, chia sẻ về tài chính, tôi càng thấy một mình mình không đủ. Tôi có thể đứng lớp, viết sách, làm video mỗi ngày, nhưng nhu cầu hiểu biết tài chính là của hàng chục triệu người. Muốn nâng năng lực tài chính cho cộng đồng ở quy mô lớn, cần rất nhiều người biết dạy chuyện tiền. Không chỉ cần thêm người nói về tài chính, mà cần thêm người nói đúng, dễ hiểu và có trách nhiệm.
Bản thân tôi dù đã hơn 30 năm làm nghề, khi học CFEI® vẫn thấy được hệ thống lại những điều trước đây chủ yếu làm bằng kinh nghiệm: hiểu tâm lý người học, thiết kế bài giảng, kiểm tra người nghe đã thực sự hiểu hay chỉ gật đầu. Tôi nhận chứng chỉ CFEI® năm 2025, được NFEC vinh danh Chuyên gia Giáo dục Tài chính quốc tế của năm 2026, rồi đàm phán để BizUni trở thành đối tác độc quyền của NFEC tại Việt Nam giai đoạn 2026–2036.
Tôi thường nói: “Biết tài chính là nền tảng, nhưng biết cách giúp người khác hiểu tài chính mới là một năng lực khác.”
CFEI® là viết tắt của Certified Financial Education Instructor®, danh xưng tiếng Việt là Chuyên gia Giáo dục Tài chính được NFEC Hoa Kỳ chứng nhận. Theo công bố của NFEC, mạng lưới CFEI® có hơn 5.000 chuyên gia tại hơn 71 quốc gia.
- Những ai cần phải học CFEI®?
Ông Lâm Minh Chánh: CFEI® đặc biệt phù hợp với người đang giảng dạy hoặc chia sẻ kiến thức tài chính; các chuyên gia, người làm tư vấn tài chính hoặc muốn phát triển theo hướng giáo dục tài chính; và người làm trong lĩnh vực tài chính như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, quỹ đầu tư, có nhu cầu đào tạo, giải thích, truyền đạt kiến thức tài chính cho khách hàng và cộng đồng.
Người làm nghề lâu năm thường rất giỏi mảng của mình, nhưng khách hàng không chỉ có một khoản vay hay một hợp đồng; họ có thu nhập, con cái, nợ và mục tiêu dài hạn. CFEI® giúp người làm tài chính nhìn được bức tranh đó và giải thích để khách tự quyết định. Họ không bỏ nghề. Tôi gọi đó là nâng nghề, không phải đổi nghề.
Nói tóm lại, CFEI® giúp người làm tài chính đi từ hiểu tài chính đến biết cách giúp người khác hiểu tài chính; từ tư vấn sản phẩm đến giúp khách hàng hiểu tài chính một cách có phương pháp và trách nhiệm.
Nếu là lãnh đạo một tổ chức tài chính, tôi không chỉ nhìn doanh số, mà còn muốn biết khách hàng có thật sự hiểu hợp đồng mà nhân viên mình tư vấn hay không.
CFEI® là danh xưng dành cho người hoàn thành và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của NFEC. - Ông có thể chia sẻ về lộ trình tại Việt Nam được tổ chức như thế nào?
Ông Lâm Minh Chánh: Lộ trình gồm hai chương trình, hướng đến một chứng chỉ CFEI®. Chương trình 1, Nền tảng Tài chính & Đầu tư, do BizUni phát triển theo bối cảnh Việt Nam, tôi trực tiếp giảng dạy qua Zoom và video. Chương trình 2 là nội dung CFEI® do NFEC phát triển, được chuyển ngữ theo quy trình NFEC phê duyệt, tập trung vào tâm lý người học, phương pháp giáo dục tài chính và trách nhiệm nghề nghiệp. Học viên học trực tuyến và thi bằng tiếng Việt.
Lộ trình CFEI® mang đến cho học viên bốn giá trị. Thứ nhất là kiến thức tài chính: nền tảng có hệ thống về tài chính cá nhân và đầu tư. Thứ hai là năng lực giáo dục tài chính: biết chuyển kiến thức thành nội dung, bài học và trải nghiệm mà người khác hiểu và áp dụng được. Thứ ba là chuẩn mực nghề nghiệp: giáo dục tài chính một cách có trách nhiệm và chuyên nghiệp. Thứ tư là chứng chỉ CFEI®, do NFEC cấp khi học viên hoàn thành và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chương trình.
Đóng học phí không đồng nghĩa với có chứng chỉ. BizUni triển khai đào tạo; NFEC cấp chứng chỉ cho người hoàn thành và đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
- Sau 10 năm hợp tác với NFEC, ông muốn nhìn thấy điều gì?
Ông Lâm Minh Chánh: Chúng tôi kỳ vọng mỗi năm có khoảng 1.000 người theo học lộ trình và hoàn thành chương trình CFEI®. Đó là mục tiêu phấn đấu, chứ không phải cam kết về số chứng chỉ.
Nhưng tôi không đo thành công bằng số chứng chỉ. Tôi muốn những người được chứng nhận tiếp tục học và dạy tốt hơn mỗi năm, và những người họ hướng dẫn sẽ hiểu biết cơ bản về tài chính, biết lập ngân sách, biết tiết kiệm, tránh nợ xấu, tránh lừa đảo, biết chọn công cụ đầu tư, biết đa dạng hóa đầu tư
Xa hơn, tôi mong muốn sẽ thành lập những trung tâm để các chuyên gia CFEI® dạy tài chính cho học sinh, sinh viên, để các em học cách giữ tiền trước khi nhận đồng lương đầu tiên, chứ không phải sau lần vấp ngã đầu tiên. Đó là cách để những gì cha mẹ muốn dạy con về tiền có thêm người đồng hành, và để hiểu biết tài chính dần trở thành kiến thức phổ thông của người Việt.
Xin cảm ơn ông!
Nguồn Tạp chí Một Thế Giới, ngày 13/10/2026: https://1thegioi.vn/chuyen-gia-lam-minh-chanh-muon-nguoi-tre-lam-chu-dong-tien-phai-bat-dau-tu-giao-duc-tai-chinh-259652.html